Wrzeszcz kojarzy się przede wszystkim z Galerią Bałtycką, aleją Grunwaldzką i SKM do centrum Gdańska. Turyści zazwyczaj traktują tę dzielnicę jako punkt przesiadkowy. Tymczasem ukryta między ulicami Politechniki a Wrzeszcza Dolnego historia sięga XVII i XVIII wieku, a dwa parki, które w niej leżą, mają za sobą historię szlacheckich posiadłości, rokokowych dworów i artystycznych wizyt sławnych malarzy. Park Uphagena i Park Kuźniczki to miejsca, o których nie mówi żaden folder turystyczny, a które są dosłownie 2 minuty spacerem od Hotelu Logos Gdańsk. Ten artykuł zmieni to, co widzisz we Wrzeszczu po wyjściu z hotelu.
Park Uphagena: pozostałość barokowej rezydencji rodu kupców i kolekcjonerów
Nazwa parku nie jest przypadkowa. Ród Uphagenów od XVII wieku zagościł w elitach nadmotławskiego Gdańska i po którym zachowało się sporo ciekawych pamiątek i miejskich zabytków.
Historia samej posiadłości jest jednak starsza niż ród, który dał jej imię. Park Uphagena we Wrzeszczu pierwotnie był częścią posiadłości "Monplaisir", czyli "Moja Przyjemność". Posiadłość założona została w początku XVIII wieku przez burmistrza Gabriela Bömelna, po jego śmierci w 1740 roku przeszła na własność jego zięcia hrabiego Constantina von Unruha. Sprzedana w 1763 roku na licytacji po śmierci hrabiego, należała następnie do członka Towarzystwa Przyrodniczego Georga Ernsta Remusa, a nabyta 30 marca 1790 roku przez Johanna Uphagena.
Kim był Johann Uphagen? Jan Uphagen był bibliofilem, historykiem, rajcą Gdańska, kupcem i zbieraczem dzieł sztuki w jednej osobie. To właśnie jego postać stoi za najsłynniejszym zabytkiem związanym z tym rodem, Dom Uphagena przy ul. Długiej 12 w centrum Gdańska, gdzie dziś mieści się Muzeum Wnętrz Mieszczańskich. Posiadłość we Wrzeszczu była jego letnią rezydencją.
Pod koniec XIX wieku rozległy majątek został odkupiony przez miasto z zamiarem parcelacji i dalszej zabudowy. Na części pozyskanych obszarów kilka lat później wyrósł wielki kompleks Technische Hochschule, czyli obecnej Politechniki Gdańskiej. Dosadzono szereg drzew ozdobnych, między innymi rosnący do dziś buk odmiany czerwonolistnej. Uporządkowano północną, nieregularną część i ukształtowano staw na Potoku Królewskim.
Dziś park leży między aleją Grunwaldzką a ulicą Uphagena, w bezpośrednim sąsiedztwie kampusu Politechniki Gdańskiej. To ciche, zacienione miejsce z drzewami pamiętającymi czasy, gdy Wrzeszcz był letniskową wsią podmiejską gdańskich patrycjuszy. Wstęp jest wolny przez cały rok.
Park Kuźniczki: rokokowy ogród z dziennika słynnego malarza
Jeśli Park Uphagena jest miejscem historycznej elegancji, Park Kuźniczki to coś bardziej intymnego i jeszcze bardziej zapomnianego. I paradoksalnie starszego.
Początki Parku Kuźniczki sięgają już XVI wieku, kiedy nad Strzyżą powstała cała osada dworska wraz z okalającym staw parkiem, ogrodem oraz obiektami gospodarczymi. Majątek Kuźniczki występuje na kartach historii od 1551 roku, pełnił rolę osady przemysłowej z kuźnicą, tartakiem i karczmą należącej do cystersów. Stąd też pochodzi nazwa, bo w tej części Wrzeszcza działała młotownia żelaza napędzana nurtem Strzyży, po niemiecku "Kleinhammer", czyli po polsku właśnie Kuźniczki.
To co czyni ten park wyjątkowym, to świadectwo z pierwszej ręki. Daniel Chodowiecki, gdańszczanin z urodzenia i jeden z najwybitniejszych artystów berlińskiego Oświecenia, rysownik i grafik, który w 1773 roku odbył sentymentalną podróż z Berlina do rodzinnego Gdańska, opisał to miejsce w swoim słynnym dzienniku podróży. Chodowiecki wyjechał z Gdańska w 1743 roku jako nastolatek i przez ponad trzy dekady budował karierę w Berlinie, gdzie ostatecznie został dyrektorem Królewskiej Akademii Sztuk. Jego powrót w 1773 roku był pierwszym od lat spotkaniem z miastem dzieciństwa, a ogród przy Kuźniczkach wyraźnie zrobił na nim wrażenie. Chodowiecki tak zapamiętał opisywane założenie parkowe: "Ogród jest naprawdę piękny, z wspaniałymi kwietnymi rabatami, promenadami, labiryntem i teatrem". W 1773 roku w parku istniały cztery mniejsze stawy, których woda zasilała podziemnymi rurami aż sześć fontann parkowych. Autorem rzeźb ozdabiających park był Daniel Eggert, twórca przedproża Ratusza Głównego Miasta. Obok w zwierzyńcu hodowano jelenie i daniele.
To nie jest opis z folderu turystycznego. To relacja wybitnego artysty, który odwiedził to miejsce osobiście ponad 250 lat temu i dał świadectwo jego ówczesnej świetności.
Czas nie był dla parku łaskawy. Wraz z budową i rozbudową browaru oraz budową stacji Gdańsk Wrzeszcz, obszar parku regularnie zmniejszał się. W latach 70. XX wieku park przejęty przez klub sportowy Start uległ dewastacji. Przetrwała parkowa altana i brama wejściowa. W 2001 roku park przejęło miasto, a w latach 2004-2005 wpisany do rejestru zabytków przeprowadzono prace nad uporządkowaniem jego resztek o powierzchni 0,6 ha, wytyczono alejki, postawiono altanki, uregulowano otwarty odcinek Strzyży i wyremontowano wejściową bramę.
Dziś park leży przy ulicy Kilińskiego, tuż za Dworcem PKP Wrzeszcz. Odwiedzających przyciąga odrestaurowana altanka, zabytkowa brama z napisem "PARK KUŹNICZKI" i żwirowe chodniki, po których można poczuć ducha historii promieniującego z każdego zakątka tego miejsca. Mały, ale z wyjątkową aurą.
Trasa spacerowa łącząca oba parki: plan na poranek lub wieczór
Oba parki dzieli od siebie około 10-15 minut spokojnego spaceru, co czyni je naturalną parą na jeden wyjściowy poranek lub wieczorny spacer. Dla gości Hotelu Logos Gdańsk przy ulicy Uphagena 28 jest to wycieczka niewymagająca ani samochodu, ani komunikacji miejskiej.
Proponowana trasa wygląda następująco: wychodzisz z hotelu i kierujesz się ulicą Uphagena w stronę alei Grunwaldzkiej. Po lewej stronie, między aleją a ulicą Uphagena, zauważysz wejście do Parku Uphagena. To tu warto zatrzymać się i poszukać słynnego buka czerwonolistnego, jednego z ostatnich śladów oryginalnego założenia ogrodowego. Z parku kierujesz się aleją Grunwaldzką w stronę Dworca Wrzeszcz, a następnie za dworcem szukasz wejścia do Parku Kuźniczki przy ulicy Kilińskiego. Zabytkowa brama z napisem to dobry punkt orientacyjny. Wejście masz od strony ulicy Wajdeloty.
Na całą trasę z obejrzeniem obu parków i spokojnym spacerem zarezerwuj około 1,5 godziny. Warto wziąć ze sobą kawę z jednej z kawiarni przy alei Grunwaldzkiej, bo ławek w obu parkach nie brakuje.
Baza noclegowa: Hotel Logos Gdańsk
Hotel Logos Gdańsk to kameralny hotel przy ulicy Uphagena 28 w zabytkowej dzielnicy Wrzeszcz, z restauracją Pieprz i Sól, dwiema salami konferencyjnymi i 40 komfortowymi pokojami. Park Uphagena jest dosłownie rzut kamieniem od wejścia do hotelu, Park Kuźniczki oddalony o kilka minut spaceru za dworcem. Ze Wrzeszcza kolejką SKM dotrzesz w kilkanaście minut do Starego Miasta Gdańsk, Sopotu i Gdyni.
FAQ
Gdzie dokładnie leży Park Uphagena w Gdańsku?
Park Uphagena leży we Wrzeszczu, między aleją Grunwaldzką a ulicą Uphagena, w bezpośrednim sąsiedztwie kampusu Politechniki Gdańskiej. Wejście znajdziesz od strony alei Grunwaldzkiej. Z Hotelu Logos Gdańsk przy ulicy Uphagena 28 to dosłownie 2 minuty spacerem.
Kiedy powstał Park Uphagena?
Posiadłość, z której wywodzi się park, założona została w początku XVIII wieku przez burmistrza Gabriela Bömelna. Swoją obecną nazwę zawdzięcza Johannowi Uphagenowi, który nabył posiadłość 30 marca 1790 roku.
Czym jest Park Kuźniczki i skąd pochodzi jego nazwa?
Park Kuźniczki swoją nazwę zawdzięcza dawnej osadzie przemysłowej z kuźnicą i tartakiem, należącej do cystersów oliwskich. Po niemiecku obszar ten zwano Kleinhammer, czyli Kuźniczki, od małej młotowni żelaza napędzanej nurtem pobliskiej Strzyży.
Kto opisał Park Kuźniczki w XVIII wieku?
Daniel Chodowiecki, gdańszczanin z urodzenia i jeden z czołowych artystów berlińskiego Oświecenia, opisał park w swoim Dzienniku podróży z Berlina do Gdańska z 1773 roku. Była to jego sentymentalna podróż do rodzinnego miasta po ponad 30 latach spędzonych w Berlinie, gdzie zrobił karierę jako rysownik, grafik i ostatecznie dyrektor Królewskiej Akademii Sztuk. W dzienniku opisał piękny ogród z kwiatowymi rabatami, promenadami, labiryntem i teatrem. W tamtym czasie park miał cztery stawy i sześć fontann.
Czy wstęp do obu parków jest bezpłatny?
Tak. Wstęp do Parku Uphagena i Parku Kuźniczki jest bezpłatny przez cały rok, o każdej porze dnia.
Ile czasu zajmuje spacer przez oba parki?
Na spokojny spacer z Hotelu Logos przez Park Uphagena do Parku Kuźniczki i z powrotem zarezerwuj około 1,5 godziny. To idealny plan na poranek przed zwiedzaniem centrum Gdańska lub wieczorny spacer po powrocie z Sopotu.
Podsumowanie
Większość turystów odwiedzających Gdańsk skupia się na Starym Mieście i Westerplatte. Tymczasem we Wrzeszczu, kilka minut spacerem od stacji SKM i Hotelu Logos, leżą dwa parki z historią sięgającą XVI i XVIII wieku, o których pisał słynny malarz i które pamiętają czasy, gdy Wrzeszcz był elegancką letniskową wsią gdańskich patrycjuszy. Park Uphagena z bukiem czerwonolistnym i Park Kuźniczki z zabytkową bramą to miejsca, które warto zobaczyć właśnie dlatego, że prawie nikt o nich nie mówi.